Hoe kan kunst en cultuur neuroinclusiever worden?
Een tweejarig onderzoeksproject met neurodivergente deelnemers
Een culturele plek wordt niet door iedereen op dezelfde manier ervaren. Wat voor de één prettig of vanzelfsprekend is, kan voor een ander juist onrustig, onduidelijk of ontoegankelijk zijn. Dat zit niet alleen in licht, geluid of drukte, maar bijvoorbeeld ook in de manier waarop een plek is ingericht en georganiseerd.
In het tweejarige project Neuroinclusie in de kunst- en cultuursector onderzoeken MaMA, Willem de Kooning Academie (Hogeschool Rotterdam) en de Neurodiversity Foundation hoe kunst- en cultuurplekken beter rekening kunnen houden met verschillende manieren van denken, waarnemen en indrukken verwerken. Neurodivergente deelnemers bepalen daarbij welke vragen en onderwerpen centraal staan en wat we samen met hen onderzoeken, testen en ontwikkelen.
Het Neuroinclusieve Cocreatie Lab
Centraal in het project staat het Neuroinclusieve Cocreatie Lab: een vaste groep van acht neurodivergente mensen die van september 2026 tot en met september 2027 als mede-onderzoekers aan het project werken. Op 1 oktober maken we een start met het publieke programma: onze showroom transformeert tot een gratis toegankelijke plek om je te onttrekken aan de drukke Witte de Withstraat. Deze rustruimte is gedurende de hele maand te bezoeken.
Wat voor de één prettig of vanzelfsprekend is, kan voor een ander juist onrustig, onduidelijk of ontoegankelijk zijn.
Zes deelnemers aan het Cocreatie Lab komen van buiten de professionele kunst- en cultuursector en twee werken binnen de sector. Zo betrekken we bewust ook mensen voor wie culturele instellingen niet vanzelfsprekend bekende plekken zijn.
Tijdens maandelijkse bijeenkomsten brengt de groep eigen ervaringen en kennis in en bepaalt zij mee welke onderwerpen worden onderzocht. Daarnaast organiseren we vijf workshops waaraan een bredere groep neurodivergente deelnemers kan meedoen. We kijken daarbij niet alleen naar de fysieke ruimte. Neuroinclusie gaat bijvoorbeeld ook over communicatie, sociale verwachtingen, de ontvangst van bezoekers en de manier waarop culturele organisaties hun programma’s ontwikkelen.
Tijdelijke rustruimte op de Witte de Withstraat
De rustruimte, of Resting Space, is er om je even terug te trekken en tot rust te komen. Tegelijkertijd onderzoeken we samen met bezoekers wat een rustruimte kan zijn als er niet één soort bezoeker is. We noemen de ruimte bewust geen ‘prikkelarme ruimte’. Dat kunnen we niet garanderen: mensen ervaren en verwerken prikkels op verschillende manieren. Wat voor de een rustgevend is, kan voor een ander juist onprettig zijn. De een heeft behoefte aan stilte en weinig licht, terwijl een ander rust vindt bij geluid of beweging.
Daarom ligt de inrichting niet voor de hele maand vast. We experimenteren onder andere met licht, geluid en inrichting. Bezoekers kunnen delen wat voor hen werkt, wat niet werkt en wat ze missen. Op basis van die ervaringen passen we de ruimte iedere week aan. Het doel is niet om de perfecte rustruimte te ontwerpen, maar om te leren hoe verschillende behoeften binnen één ruimte een plek kunnen krijgen.
De een heeft behoefte aan stilte en weinig licht, terwijl een ander rust vindt bij geluid of beweging.
Bezoek de rustruimte
Van 1 tot en met 31 oktober 2026 kun je de rustruimte gratis bezoeken. Iedereen is welkom. Je hoeft je niet aan te melden en je hoeft niet uit te leggen waarom je de ruimte wilt gebruiken.
Wanneer: woensdag tot en met zaterdag, 13.00-17.00 uur
Waar: MaMA, Witte de Withstraat 29-31, Rotterdam
Toegang: gratis, aanmelden is niet nodig
Je kunt de ruimte gewoon gebruiken om even tot rust te komen. Wil je je ervaring met ons delen, dan kan dat ook. Wat werkt voor jou? Wat werkt niet? En wat mis je? Met deze ervaringen ontwikkelen we de ruimte gedurende de maand verder.
Wat gebeurt er daarna?
De rustruimte is het eerste publieke experiment binnen het tweejarige project. De ervaringen uit het Cocreatie Lab, de workshops en de experimenten gebruiken we om beter te begrijpen wat neuroinclusie in de praktijk van kunst- en cultuurorganisaties kan betekenen.
We zoeken daarbij niet naar één oplossing of een checklist die voor iedereen werkt. Daarvoor verschillen mensen en hun behoeften te veel. We onderzoeken welke keuzes organisaties kunnen maken in hun ruimtes, communicatie, programmering en manier van werken om rekening te houden met verschillende behoeften.
Na twee jaar delen we de bevindingen en praktische aanbevelingen met de kunst- en cultuursector en het kunstonderwijs, zodat ook andere organisaties met de opgedane kennis verder kunnen.
Voortbouwen op Cripping Cultural Work
Vragen over toegankelijkheid spelen al langer binnen MaMA. In 2024 en 2025 organiseerden we Cripping Cultural Work. Daarin onderzochten Rotterdamse cultuurwerkers met een beperking of chronische ziekte hoe aannames over lichamen, gezondheid en toegankelijkheid doorwerken in de cultuursector. De inzichten uit Cripping Cultural Work nemen we mee in dit project.
Vragen over het project?
Neem contact op met Felicitas Lenz, educator bij MaMA en projectleider namens MaMA, via felicitas@thisismama.nl, of met Florian Cramer, projectleider namens Willem de Kooning Academie, via j.j.f.cramer@hr.nl.
Neurodivergent is een brede term voor mensen die informatie en prikkels anders verwerken dan wat maatschappelijk als gangbaar wordt gezien, bijvoorbeeld autistische mensen en mensen met ADHD of dyslexie. Er bestaat niet één neurodivergent profiel. Ervaringen en behoeften kunnen sterk verschillen.
Neuroinclusie in de kunst- en cultuursector is een samenwerking tussen MaMA, Willem de Kooning Academie (Hogeschool Rotterdam) en de Neurodiversity Foundation.
Het project wordt mogelijk gemaakt dankzij financiering van SIA Taskforce for Applied Research en het Fonds voor Cultuurparticipatie binnen de subsidieregeling Co-creatie en Cultuurparticipatie.